Park Geun-hye là cựu Tổng thống thứ 18 của Hàn Quốc, người phụ nữ đầu tiên nắm giữ chức vụ này trong lịch sử hàn quốc hiện đại và cũng là tổng thống đầu tiên bị phế truất bởi Tòa án Hiến pháp. Bà sinh ngày 2 tháng 2 năm 1952 tại Đa Cổ (Daegu), là con gái cả của cựu Tổng thống Park Chung-hee, từng lãnh đạo đất nước trong 18 năm với tư cách là một nhà độc tài phát triển kinh tế. Sự nghiệp chính trị của bà gắn liền với phe bảo thủ, trải qua nhiều lần đổi tên đảng phái từ Đảng Đại quốc (Hàn나라 Đảng), Đảng Saenuri đến Lực lượng Tự do Hàn Quốc (tiền thân của Đảng Người Hàn Quốc ngày nay).
Bài viết này sẽ triển khai chi tiết hành trình từ “Công chúa Cẩm Đàn” (biệt danh chỉ con gái Tổng thống Park Chung-hee) bước vào chính trị, nắm giữ quyền lực cao nhất, cho đến vụ bê bối Choi Soon-sil khiến bà sụp đổ trong tiếng sủa của hàng triệu người dân. Nội dung bao gồm bối cảnh gia đình định hình tư duy chính trị, vai trò “Đệ nhất thư ký” de facto khi mới 22 tuổi, quá trình chinh phục Quốc hội và biệt danh “Nữ hoàng cử tri”, cùng những chính sách “Trustpolitik” đối với Triều Tiên và quyết định triển khai THAAD gây tranh cãi.
Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về nhân vật lịch sử phức tạp này, người vừa là biểu tượng của sự vinh quang gia đình Park, vừa là trung tâm của vụ bê bối chính trị lớn nhất Hàn Quốc sau chiến tranh, để hiểu rõ bài học về quyền lực và chế độ tổng thống chế tại bán đảo Triều Tiên.
Park Geun-hye là ai? – Hồ sơ cơ bản và vị trí lịch sử
Park Geun-hye là Nữ Tổng thống đầu tiên của Hàn Quốc (nhiệm kỳ 18, 2013–2017) và Tổng thống đầu tiên trong lịch sử hiến pháp bị phế truất bởi Tòa án Hiến pháp vào tháng 3 năm 2017.
Đây là hai mốc lịch sử đối lập hoàn toàn định hình vị trí độc đáo của bà trong chính trị Hàn Quốc: từ đỉnh cao quyền lực dân cử đến người đầu tiên bị chế độ dân chủ 헌법 loại bỏ qua quy trình pháp lý. Sự nghiệp của bà không chỉ là tiểu sử cá nhân mà là gương phản chiếu sự trỗi dậy, sụp đổ và tái cấu trúc của phe bảo thủ Hàn Quốc trong hơn hai thập kỷ.
Sinh ngày 2 tháng 2 năm 1952 tại Đa Cổ (Daegu), Park Geun-hye mang trong mình huyết thống chính trị đậm đà. Bà là con gái cả của Park Chung-hee – cựu Tổng thống nắm quyền 18 năm (1961–1979) sau chính biến 5.16, và mẹ là Yuk Young-soo. Bà tốt nghiệp cử nhân chuyên ngành Điện tử tại Đại học Sogang (Seoul) năm 1974, sau đó du học tại Đại học Grenoble (Pháp) nhưng phải 중단 học tập vì mẹ bị ám sát. Về đảng phái, bà gắn bó suốt đời với phe bảo thủ: tham gia Đảng Đại quốc (Hàn나라 Đảng) năm 1998, sau đó lãnh đạo Đảng Saenuri và trở thành Tổng thống dưới danh nghĩa Lực lượng Tự do Hàn Quốc (tiền thân của Đảng Người Hàn Quốc hiện nay).
Vị trí lịch sử của Park Geun-hye chứa đựng một 역설 (nghịch lý) sâu sắc. Việc bà trúng cử năm 2012 với tỷ lệ phiếu phổ thông cao nhất từ khi dân chủ hóa (51,6%) được xem là đỉnh cao của “thần thoại Park Chung-hee” – niềm khao khát ổn định và tăng trưởng của thế hệ lớn tuổi. Tuy nhiên, việc Tòa án Hiến pháp phế truất bà với phiếu quyết định 8:0 (tháng 3/2017) lại khẳng định nguyên tắc “không ai đứng trên pháp luật”, chấm dứt thời kỳ “quyền lực tư nhân” (사적 권력) can thiệp vào cơ quan nhà nước. Bà trở thành biểu tượng sống của bài học: sự hợp pháp hóa quyền lực qua hộp phiếu không thể che lấp cho sự vi phạm hiến pháp trong hành使 quyền lực.
Có thể bạn quan tâm: Park So-jin (sojin) Là Ai? Hồ Sơ Tiểu Sử, Sự Nghiệp Ca Hát – Diễn Xuất Và Vai Trò Leader Girl’s Day
Gốc gia đình Park Chung-hee và con đường bước vào chính trị
Park Geun-hye bước vào chính trị như một sự kế thừa tự nhiên nhưng cũng đầy bi kịch từ gia đình Park Chung-hee: bà trở thành “Đệ nhất thư ký” de facto của Tổng thống cha khi mới 22 tuổi sau cái chết của mẹ, rồi sau 18 năm sống ẩn dật mới quay lại Quốc hội năm 1998, xây dựng hình ảnh “Nữ hoàng cử tri” qua sự lãnh đạo kỳ cựu các đảng phái bảo thủ.
Dòng chảy chính trị của Park Geun-hye không thể tách rời khỏi “bóng ma” của cha. Park Chung-hee là nhân vật định hình Hàn Quốc hiện đại: người kiến tạo “Kỳ tích sông Hàn” (Miracle on the Han River) nhưng cũng là biểu tượng của chế độ độc tài Yushin (유신 체제) với sự trấn áp bạo lực phe đối lập và kiểm soát truyền thông. Mẹ bà, Yuk Young-soo, bị ám sát năm 1974 bởi Mun Se-gwang (người Nhật gốc Triều Tiên) trong một buổi lễ tại Nhà hát Quốc gia – vụ việc nhằm vào Park Chung-hee. Lúc bấy giờ, Park Geun-hye mới 22 tuổi, đang du học tại Pháp. Bà vội vàng trở về, tiếp quản vai trò “Đệ nhất thư ký” (Perl Lady) của mẹ, tiếp đón khách sỉ quốc빈, tham dự các hội nghị ngoại giao và quản lý Cẩm Đàn (Blue House) trong 5 năm cho đến khi cha bị ám sát bởi Kim Jae-gyu (chỉ huy Bộ an ninh trung ương – KCIA) vào ngày 26 tháng 10 năm 1979.
Giai đoạn 1979–1997 được gọi là “thời kỳ ẩn dật” (은둔 생활) nhưng thực chất là thời gian bà quan sát, tích lũy mạng lưới và chuẩn bị cho sự quay trở lại. Sau khi rời Cẩm Đàn, bà sống một cuộc đời tương đối kín đáo, tập trung vào hoạt động từ thiện qua “Hội Yuk Young-soo” và “Hội Park Chung-hee”, xây dựng hình ảnh người con trung thành gìn giữ di sản cha. Sự quay lại chính trị chính thức xảy ra vào năm 1997, khi phe bảo thủ (Đảng Đại quốc) đang trong khủng hoảng sau cuộc khủng hoảng tài chính Á-Đài (IMF) và thất bại trong đua cử Tổng thống. Park Geun-hye tham gia Đảng Đại quốc và trúng cử bổ sung Quốc hội viên tại Đa Cổ (quê hương cha) năm 1998 với tỷ lệ áp đảo, mở đầu cho 14 năm hoạt động tại Quốc hội (kỳ 15, 16, 17, 18).
Tại Quốc hội và trong đảng, Park Geun-hye nhanh chóng chứng minh tài năng tổ chức và uy tín cá nhân vượt trội so với các chính trị gia chuyên nghiệp. Bà được mệnh danh “Nữ hoàng cử tri” (선거의 여왕) nhờ khả năng “chữa lành” phe bảo thủ trong những lúc khủng hoảng nhất. Năm 2004, sau khi Tổng thống Roh Moo-hyun bị Quốc hội phế truất (về sau Tòa án Hiến pháp bác bỏ), phe bảo thủ đối mặt với nguy cơ sụp đổ trong bầu cử Quốc hội. Park Geun-hye nhận trọng trách Trưởng ban Điều hành khẩn cấp Đảng Đại quốc, dẫn dắt đảng giành thắng lợi bất ngờ (đạt 121/299 ghế) – được gọi là “Kỳ tích Park Geun-hye”. Năm 2006, bà lại lần thứ hai cứu vãn đảng trong bầu cử địa phương sau vụ bê bối tiền chính trị. Năm 2007, bà tham gia sơ bộ Tổng thống đảng nội nhưng thất bại trước Lee Myung-bak (về sau thành Tổng thống) với chênh lệch rất ít (19.600 phiếu). Dù thất bại, bà cam kết hỗ trợ Lee Myung-bak, thể hiện kỷ luật đảng sắt đá – một đặc điểm định hình thương hiệu “người giữ lời” (약속을 지키는 정치인).
Đỉnh cao của con đường này là năm 2011–2012. Khi Đảng Đại quốc (lúc này đổi tên Đảng Saenuri) sa sút do vụ bê bối tiền chính trị và phe đối lập liên minh mạnh mẽ, Park Geun-hye nhận chức Chủ tịch Hội đồng Phi thường đối sách (비상대책위원장) – vị trí quyền lực tối cao trong đảng. Bà tiến hành “cải cách hình ảnh” mạnh mẽ: đổi tên đảng, đổi logo, trừ điểm ứng cử viên liên quan bê bối, công bố cam kết phúc lợi “bán giá” (nửa giá học phí, mở rộng bảo hiểm y tế). Kết quả: Đảng Saenuri giành thắng lợi áp đảo trong bầu cử Quốc hội tháng 4/2012 (152/300 ghế) và Park Geun-hye trúng cử Tổng thống tháng 12/2012 với 15,77 triệu phiếu (51,6%), đánh bại Moon Jae-in (phe tiến bộ). Đây là đỉnh cao của biệt danh “Nữ hoàng cử tri”: người phụ nữ đơn thân, không con cái, chỉ có “quốc gia là cha, dân tộc là mẹ” (quốc gia là cha, dân tộc là mẹ – câu nói nổi tiếng của bà) đã chinh phục đỉnh cao quyền lực bằng chính sự tin tưởng của cử tri bảo thủ vào di sản gia đình và khả năng lãnh đạo khủng hoảng.
Thời kỳ cầm quyền (2013–2017): Chính sách “Trustpolitik” đến bê bối Choi Soon-sil
Có thể bạn quan tâm: Lee Dong-gook (lý Đồng Quốc): Tiểu Sử, Sự Nghiệp “vua Sư Tử” K-league & Gia Đình “đội Hình Đaebak”
Park Geun-hye chính thức nhậm chức Tổng thống thứ 18 của Hàn Quốc vào ngày 25 tháng 2 năm 2013, kế thừa một đất nước đang đối mặt với sự chậm tăng trưởng kinh tế, căng thẳng bán đảo Triều Tiên leo thang và sự phân cực chính trị sâu sắc nội bộ. Bà cam kết xây dựng một “quốc gia an toàn, kinh tế phát triển và người dân hạnh phúc” dựa trên triết lý “Trustpolitik” (Chính sách xây dựng niềm tin) – một khái niệm bà đưa ra từ thời làm đối thủ nội bộ và lãnh đạo đảng, nhấn mạnh việc tuân thủ nguyên tắc, pháp luật và cam kết để tái thiết niềm tin xã hội đã bị xói mòn. Tuy nhiên, nhiệm kỳ 4 năm của bà nhanh chóng biến chất từ nỗ lực cải cách thành một chuỗi khủng hoảng quản trị, bùng nổ tại vụ bê bối Choi Soon-sil khiến hình ảnh “Nữ hoàng cử tri” sụp đổ hoàn toàn.
Các chính sách nội chính: “Kinh tế sáng tạo”, phúc lợi xã hội, cải cách công vụ
Trong lĩnh vực nội chính, Park Geun-hye đề ra chiến lược “Kinh tế sáng tạo” (Creative Economy) làm động lực tăng trưởng mới, nhằm thoát khỏi mô hình phụ thuộc vào các tập đoàn lớn (chaebol) và chuyển dịch sang kinh tế dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Bà thành lập Bộ Tương lai và Khoa học Kỹ thuật (MSIP) và Quỹ đổi mới sáng tạo trị giá hàng nghìn tỷ Won để tài trợ cho các startup và trung tâm nghiên cứu phát triển (R&D) tại các trường đại học. Song song đó, chính sách “Phúc lợi tùy chỉnh” (Tailored Welfare) được triển khai với các gói hỗ trợ mục tiêu: mở rộng bảo hiểm y tế quốc gia bao phủ các bệnh hiểm nghèo, giảm học phí đại học nửa giá cho sinh viên nghèo, tăng tiền hưu cho người cao tuổi và hỗ trợ chăm sóc trẻ em công cộng. Về mặt hành chính, bà đẩy mạnh cải cách công vụ theo hướng “Chính phủ 3.0”, công khai dữ liệu hành chính, đơn giản hóa thủ tục và minh bạch hóa ngân sách thông qua hệ thống quản lý tài chính quốc gia số (dBrain). Dù các chỉ số vĩ mô như tỷ lệ thất nghiệp thanh niên và nợ gia đình vẫn ở mức cao, các chính sách phúc lợi này đã giúp bà duy trì tỷ độ ủng hộ ổn định ở nửa đầu nhiệm kỳ, đặc biệt trong khối cử tri bảo thủ và người cao tuổi.
Chính sách đối ngoại: “Trustpolitik” đối với Triều Tiên, quyết định đóng cửa khu công nghiệp Kaesong, triển khai THAAD, thỏa thuận “慰安妇” với Nhật Bản
Trên trường quốc tế, học thuyết “Trustpolitik” được Park Geun-hye áp dụng nhất quán vào quan hệ Hàn – Triều với nguyên tắc “tín nhiệm lẫn nhau, phi nhân đạo không thể chấp nhận”. Bà đề xuất “Quà tặng nhỏ cho sự tin tưởng” (Trust-building through small gestures) như hỗ trợ nhân đạo, hợp tác môi trường và tái thống nhất gia đình ly hái, nhưng đòi hỏi Bình Nhưỡng phải thực hiện phi hạt nhân hóa thực chất. Căng thẳng đạt đỉnh điểm sau vụ thử hạt nhân lần 4 (tháng 1/2016) và phóng tên lửa đạn đạo đường bay dài (tháng 2/2016) của Triều Tiên. Phản ứng quyết liệt, Park Geun-hye ra lệnh đóng cửa hoàn toàn Khu công nghiệp Kaesong (tháng 2/2016) – biểu tượng hợp tác kinh tế liên Triều và nguồn ngoại hối quan trọng cho Bình Nhưỡng – dù nhận rủi ro mất đi kênh đối thoại duy nhất. Đồng thời, bà chấp nhận triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao THAAD (Terminal High Altitude Area Defense) của Mỹ tại Seongju (tháng 7/2016) để đối phó mối đe dọa tên lửa, gây phản ứng gay gắt từ Trung Quốc dẫn đến trừng phạt kinh tế ngầm (hạn hàn du lịch, boycott hàng hóa Hàn Quốc) và chia rẽ dư luận nội bộ. Trong quan hệ với Nhật Bản, thành tựu ngoại giao lớn nhất nhưng cũng gây tranh cãi nhất là Thỏa thuận “慰安妇” (phụ nữ an ủi) ngày 28 tháng 12 năm 2015: hai bên đồng thuận Nhật Bản xin lỗi, thiết lập quỹ 1 tỷ Yên để hỗ trợ nạn nhân, Seoul cam kết không nhắc lại vấn đề ở diễn đàn quốc tế và xem xét di dời bức tượng nữ thần an ủi trước đại sứ quán Nhật. Thỏa thuận bị phe tiến bộ và các nhóm nạn nhân chỉ trích là “bán rẻ lịch sử”, “thiếu minh bạch” và “vi phạm quyền con người”, trở thành vết nứt sâu trong khối cử tri tự do – tiến bộ.
Bộc lộ vụ việc Choi Soon-sil (bạn thân tư nhân) can thiệp chính vụ, tống tiền tập đoàn lớn (Samsung, Lotte…), dẫn đến biểu tình hàng triệu người
Cái bẫy lịch sử đóng lại nhiệm kỳ Park Geun-hye không phải từ chính sách công mà từ “quyền lực trong bóng tối” của Choi Soon-sil – con gái nhà lãnh đạo giáo phái bí ẩn Choi Tae-min, người bạn thân tư nhân hơn 40 năm của Tổng thống kể từ khi bà làm Đệ nhất thư ký. Vụ việc bùng nổ vào cuối tháng 10 năm 2016 khi đài JTBC phát sóng báo cáo về một chiếc máy tính bảng (tablet PC) chứa hàng trăm tài liệu mật: bản thảo phát biểu Tổng thống, danh sách nhân sự bí mật, chính sách đối ngoại, thậm chí trang phục cá nhân – tất cả đều được Choi Soon-sil chỉnh sửa, phê duyệt trước khi Tổng thống ban hành. Điều tra sau đóكشف ra cơ chế “quyền lực chia sẻ”: Choi Soon-sil can thiệp sâu vào 인사 (nhân sự) cấp cao, chính sách văn hóa (ví dụ “danh sách đen văn hóa” loại trừ nghệ sĩ không ủng hộ chính quyền), và quan trọng nhất là tống tiền qua hai quỹ từ thiện do bà điều khiển – Quỹ Mir (48,6 tỷ Won) và Quỹ K-Sports (28,8 tỷ Won) – từ các tập đoàn đỉnh cao Samsung, Hyundai, SK, LG, Lotte, Hanhwa… với tổng số tiền gần 800 tỷ Won. Đổi lại, các tập đoàn nhận được ưu đãi chính sách: sự sáp nhập tranh cãi của Samsung C&T và Cheil Industries (2015) giúp Lee Jae-yong củng cố quyền kế thừa, đặc ân cho chủ tịch Lotte Shin Dong-bin. Dư luận sốc nặng, hàng triệu người dân (tối đa 2,3 triệu theo chủ tổ chức) đổ ra quảng trường Gwanghwamun, Seoul và các thành phố lớn tuần lễ một lần trong suốt mùa đông 2016-2017, yêu cầu Tổng thống xuống台 (hạ chức) với khẩu hiệu “Park Geun-hye hãy xuống台”, “Chúng ta là chủ nhân của quốc gia”. Cuộc biểu tình “Nến” (Candlelight Vigil) 평화, kỷ luật, quy mô lịch sử này đã tạo áp lực chính trị không thể cưỡng lại, buộc Quốc hội và Tòa án Hiến pháp phải hành động.
Có thể bạn quan tâm: Kim Sun-a: Tiểu Sử, Top 9 Phim Hay Nhất Và Hành Trình Chuyển Hình Từ “nàng Kim Sam Soon” Đến “nữ Hoàng Mặt Nạ”
Quá trình phế truất, bị bắt và các bản án tòa án
Sự sụp đổ quyền lực của Park Geun-hye diễn ra với tốc độ bất ngờ sau khi bê bối Choi Soon-sil bùng nổ, đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử hàn quốc một Tổng thống đương nhiệm bị phế truất theo trình tự hiến định. Quy trình pháp lý – chính trị này không chỉ xử phạt cá nhân mà còn khẳng định tối quyền thuộc về dân và sự hoạt động của chế độ phân quyềnثلاث quyền (hành pháp, lập pháp, tư pháp) tại Hàn Quốc.
Quốc hội bỏ phiếu phế truất (12/2016), Tòa án Hiến pháp thông qua phế truất (03/2017) – chấm dứt nhiệm kỳ sớm
Dưới áp lực khổng lồ từ đường phố và tỷ độ ủng hộ sụt giảm xuống dưới 5%, Đảng Saenuri (nhà cầm quyền) bị chia rẽ nội bộ. Ngày 9 tháng 12 năm 2016, Quốc hội Hàn Quốc bỏ phiếu phế truất Tổng thống Park Geun-hye với kết quả 234 phiếu thuận / 56 phiếu chống / 7 phiếu trắng / 2 phiếu vô hiệu (cần 200/300 phiếu). Bà ngay lập tức bị tước quyền hành pháp, Thủ tướng Hwang Kyo-ahn đảm nhận quyền Tổng thống đại hành. Quả quyết định cuối cùng thuộc về Tòa án Hiến pháp (9 thẩm phán). Sau 92 ngày審 lý, 17 phiên tòa công khai, hàng chục nhân chứng và bằng chứng được trình bày, ngày 10 tháng 3 năm 2017, Tòa án Hiến pháp tuyên bố phán quyết 9:0 thông qua phế truất. Thẩm phán trưởng Lee Jung-mi đọc lý do cốt lõi: “Hành vi của bị cáo Park Geun-hye vi phạm hiến pháp và pháp luật nặng nề… cho phép người tư nhân Choi Soon-sil can thiệp vào quyền lực nhân sự và chính sách, rò rỉ bí mật nhà nước, tống tiền tập đoàn… đã phản bội lòng tin của nhân dân và trách nhiệm bảo vệ hiến pháp”. Phán quyết có hiệu lực ngay lập tức, chấm dứt nhiệm kỳ Tổng thống thứ 18 chỉ sau 3 năm 10 tháng, sớm hơn 14 tháng so với hạn chót constitutionale tháng 2/2018.
Bị bắt giam (03/2017), truy tố 18 tội danh (tham ô, nhận hối lộ, lạm dụng quyền lực, rò rỉ bí mật nhà nước)
Chỉ 21 ngày sau khi bị phế truất, ngày 31 tháng 3 năm 2017, Park Geun-hye bị Viện Kiểm sát Tối cao ban lệnh bắt giam tại Trung tâm Giam giữ Seoul (Seoul Detention Center) với tư cách là nghi phạm (pi의자) – một hình ảnh lịch sử: cựu Tổng thống đầu tiên mặc áo số tù nhân, chụp ảnh hồ sơ (mugshot) và giam giữ trong quá trình điều tra. Viện Kiểm sát truy tố bà 18 tội danh bao gồm: Tham ô (nhận hối lộ/đòi hỏi 592 tỷ Won từ Samsung, Lotte, SK…), Nhận hối lộ (từ Viện tình báo quốc gia – NIS), Lạm dụng quyền lực (ép buộc tập đoàn đóng góp quỹ Mir/K-Sports, can thiệp nhân sự văn hóa), Rò rỉ bí mật nhà nước (cung cấp tài liệu mật cho Choi Soon-sil), Buôn bán ảnh hưởng (gian lận tuyển sinh Đại học Ewha cho con gái Choi Soon-sil), và Cản trở công vụ (từ chối điều tra, ép buộc nhân chứng làm giả). Bà kiên quyết phủ nhận mọi tội danh, tuyên bố “Tôi không hề làm gì sai trái cho quốc gia và dân tộc”, từ chối xuất庭 phiên tòa sơ cấp trong nhiều tháng, dẫn đến việc tòa án phải tiến hành vắng mặt hoặc mời luật sư quốc gia bảo vệ.
Tiến trình xét xử các cấp: Tòa án sơ cấp án 24 năm (tăng 25 năm sau phúc thẩm), Tòa án cao cấp án 20 năm (hợp nhất vụ can thiệp bầu cử), Tòa án Tối cao xác định 20 năm tù + 18 tỷ Won phạt
Có thể bạn quan tâm: Tổng Hợp Hồ Sơ Ca Sĩ Rapper Choi Seungcheol (s.coups): Tiểu Sử, Sự Nghiệp, Vai Trò Trong Seventeen
Cuộc chiến pháp lý kéo dài gần 2 năm trải qua 3 cấp tòa án với những biến động phức tạp về số năm tù. Tháng 4/2018, Tòa án Khu vực Seoul (Sơ cấp) tuyên phạt Park Geun-hye 24 năm tù và phạt tiền 180 tỷ Won (khoảng 160 triệu USD) cho 16/18 tội danh (bỏ tội buôn bán ảnh hưởng Ewha và một phần tham ô Samsung). Tháng 8/2018, Tòa án Cao cấp Seoul (Phúc thẩm) tăng án lên 25 năm tù và phạt 200 tỷ Won, nhận định tội tham ô Samsung nặng hơn (bao gồm tiền mua ngựa đua, tài trợ cho con gái Choi Soon-sil). Tuy nhiên, tháng 8/2019, Tòa án Tối cao (Đại pháp viện) phá án phúc thẩm về phần tính toán tội danh “tham ô” và “bắt nạt” (coercion) đối với Samsung, yêu cầu xét lại riêng biệt tiền hối lộ và tiền tài trợ. Cuối cùng, tháng 7/2020, Tòa án Cao cấp Seoul (Xét lại theo chỉ dẫn Tối cao) tuyên phạt 20 năm tù (giảm 5 năm so với phúc thẩm đầu tiên) và 18 tỷ Won phạt tiền (giảm mạnh so với 200 tỷ Won), đồng thời hợp nhất xử phạt vụ “Can thiệp bầu cử Quốc hội 2016” (bà bị cáo buộc 지시 cấp dưới điều tra, đánh giá ứng viên đảng Saenuri để công천 – công nhận ứng cử viên) vào bản án này. Ngày 14 tháng 1 năm 2021, Tòa án Tối cao xác định bản án cuối cùng: 20 năm tù giam và phạt 18 tỷ Won, chấm dứt hoàn toàn quá trình truy tố pháp lý kéo dài gần 4 năm. Park Geun-hye từ chối xin lỗi, từ chối nộp đơn xin giảm án hoặc ân xá theo định kỳ, giữ vững lập trường “vô tội” cho đến khi được Tổng thống Yoon Suk-yeol ân xá đặc biệt cuối năm 2022.
Quyết định ân xá năm 2022 và hiện trạng hiện tại
Tổng thống Yoon Suk-yeol đã ký lệnh ân xá đặc biệt cho Park Geun-hye vào ngày 24 tháng 12 năm 2022 dựa trên hai lý do chính là “hòa hợp quốc gia” và “sức khỏe xấu” của bà, chấm dứt gần 5 năm giam cầm kể từ khi bị bắt tháng 3 năm 2017.
Quyết định này đến sau quá trình cân nhắc kỹ lưỡng trong bối cảnh chính trị chuyển giao quyền lực. Sau khi Tòa án Tối cao xác định bản án 20 năm tù tháng 1 năm 2021, Park Geun-hye kiên quyết từ chối nộp đơn xin ân xá theo định kỳ hay xin lỗi dư luận, giữ vững lập trường “vô tội” và cho rằng mình là nạn nhân của mưu toan chính trị. Trong nhiệm kỳ của Tổng thống Moon Jae-in (2017–2022), dù có tiếng nói yêu cầu ân xá vì nhân đạo do bà cao tuổi (sinh 1952) và sức khỏe suy giảm, chính quyền Moon vẫn lưỡng lự do áp lực dư luận phản đối mạnh mẽ từ phe tiến bộ và các nhóm biểu tình nêu 촛불 (đèn nến) từng đưa bà xuống台.
Bước ngoặt xảy ra khi Yoon Suk-yeol – cựu Công tố viên trưởng chính là người trực tiếp truy tố và yêu cầu 체포 Park Geun-hye – trúng cử Tổng thống tháng 3 năm 2022. Trong giai đoạn chuyển giao quyền lực, Ủy ban Chuyển giao quyền lực đã thảo luận về việc ân xá như một cử chỉ “hòa hợp quốc dân” (국민통합) để chữa lành vết thương chia rẽ sâu sắc sau vụ phế truất. Ngày 9 tháng 12 năm 2022, Bộ Tư pháp trình lên Hội đồng Quốc vụ danh sách ân xá đặc biệt dịp Giáng sinh và Năm mới, trong đó có Park Geun-hye. Tổng thống Yoon Suk-yeol ký phê chuẩn ngày 24 tháng 12 và lệnh có hiệu lực từ 0 giờ ngày 31 tháng 12 năm 2022.
Về mặt pháp lý, lệnh ân xá đặc biệt miễn trừ phần án tù còn lại (khoảng 4 năm 9 tháng đã thi hành trên tổng 20 năm) và khôi phục một số quyền công dân, tuy nhiên không xóa bỏ tiền án (bà vẫn là người có tiền án hình sự) và không miễn trừ khoản phạt 18 tỷ Won (khoản này vẫn phải nộp theo quy trình thi hành án dân sự). Ngay sau khi lệnh có hiệu lực, Park Geun-hye rời Trung tâm Y tế Giam giữ Seoul (nơi bà điều trị bệnh từ tháng 11/2022 sau phẫu thuật vai và các vấn đề răng miệng, thoát vị đĩa đệm) và di chuyển đến bệnh viện Samsung Medical Center để tiếp tục điều trị nội trú thêm một thời gian.
Hiện tại, Park Geun-hye sống ẩn dật tại căn biệt thự ở quận Suseong, thành phố Daegu – quê hương của cha bà Park Chung-hee và căn cứ địa chính trị truyền thống của gia đình. Bà hầu như không xuất hiện trước công chúng, không phát biểu truyền thông và từ chối mọi cuộc phỏng vấn. Theo các báo cáo địa phương, bà tập trung vào việc điều trị sức khỏe, đi chùa cầu an và gặp gỡ một số cố nhân, cựu trợ lý thân cận trong phạm vi rất hẹp. Dù đã được ân xá, hình ảnh “Nữ hoàng cử tri” xưa kia đã hoàn toàn tan biến, thay vào đó là một cựu lãnh đạo già yếu, tách biệt khỏi trung tâm quyền lực mà bà từng nắm giữ tuyệt đối.
Di sản chính trị, tranh cãi và vị thế trong lịch sử Hàn Quốc hiện đại
Có bốn trụ cột đánh giá chính định hình di sản phức tạp của Park Geun-hye: kết quả của “Trustpolitik” đối Triều Tiên, cái bẫy lịch sử từ thời Park Chung-hee, sự sụp đổ và tái sinh của phe bảo thủ, cùng bài học hệ thống về chế độ tổng thống chế.
Đánh giá chiều sâu về “Trustpolitik” và quan hệ Hàn – Triều trong bối cảnh hạt nhân
Chính sách “Trustpolitik” (Chính sách xây dựng niềm tin) được Park Geun-hye đề ra như một đường trung gian giữa “Chính sách Ánh mặt trời” (Sunshine Policy) của hai chính quyền tiến bộ trước đó (Kim Dae-jung, Roh Moo-hyun) và tư duy cứng rắn “Áp lực và Trừng phạt” của phe cực bảo thủ. Triết lý cốt lõi: “Niềm tin được xây dựng bằng cách giữ lời hứa, vi phạm sẽ bị trừng phạt”. Tuy nhiên, trong thực tế, “Trustpolitik” bị kẹt giữa hai cực: Triều Tiên tiếp tục thử hạt nhân (thử lần 3 năm 2013, lần 4 năm 2016) và phóng tên lửa, trong khi Hàn Quốc buộc phải đóng cửa Khu công nghiệp Kaesong (tháng 2/2016) – biểu tượng hợp tác kinh tế liên Triều – và đồng ý triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD (tháng 7/2016). Kết cục là quan hệ Hàn – Triều rơi vào điểm đóng băng sâu nhất trong nhiều thập kỷ, niềm tin không được thiết lập mà chuỗi đe dọa hạt nhân leo thang. Học giả cho rằng “Trustpolitik” thất bại do thiếu sự linh hoạt ngoại giao, quá phụ thuộc vào đòn bẩy áp lực của Mỹ và thiếu kênh đối thoại bí mật để phá vỡ bế tắc.
Ảnh hưởng của “bóng ma” Park Chung-hee: Cái bẫy lịch sử giữa “Kỳ tích sông Han” và độc tài/quyền lực tư nhân
Park Geun-hye cả đời không thể thoát khỏi bóng dáng của cha – Park Chung-hee, người kiến tạo “Kỳ tích sông Han” (Miracle on Han River) nhưng cũng là biểu tượng của chế độ độc tài Yushin (1972–1979). Bà kế thừa mạng lưới chính trị, cơ sở cử tri tại khu vực Yeongnam (Daegu, Busan) và danh vọng “người kiến tạo kinh tế” từ cha. Tuy nhiên, bà cũng kế thừa “DNA quyền lực” tập trung, kín đáo, coi trọng lòng trung thành cá nhân hơn thể chế. Vụ việc Choi Soon-sil bộc lộ bản chất đó một cách trần trụi: một người bạn thân tư nhân không giữ chức vụ công nào lại can thiệp vào nhân sự, chính sách, soạn thảo diễn văn Tổng thống, tống tiền tập đoàn lớn (Samsung, Lotte, SK) qua các quỹ từ thiện giả danh. Điều này gợi nhắc mạnh mẽ đến cách Park Chung-hee cai trị qua Hội nghị Thống nhất (Tongilhoe) và các “đệ nhất thư ký” hành使命. Park Geun-hye trở thành “người bị mắc kẹt trong lịch sử”: thành tựu kinh tế của cha là đòn bẩy cho bà lên quyền, nhưng cái giá phải trả là sự sụp đổ của chính bà dưới gánh nặng quyền lực tư nhân hóa – một bi kịch lặp lại qua hai thế hệ.
Sự sụp đổ và tái cấu trúc phe bảo thủ: Từ Đảng Saenuri tan rã đến việc Yoon Suk-yeol (cựu công tố viên truy tố bà) lên nắm quyền
Vụ phế truất Park Geun-hye gây ra động đất chính trị khiến phe bảo thủ Hàn Quốc tan rã vỡ vụn. Đảng Saenuri (샤누리당) đổi tên thành Đảng Tự do Hàn Quốc (자유한국당), sau đó là Đảng Lực lượng Tự do Hàn Quốc (국민의힘) ngày nay. Quá trình “làm sạch” (혁신) phe bảo thủ kéo dài nhiều năm, chia rẽ sâu giữa nhóm “Chân bảo thủ” (hỗ trợ Park, chống phế truất) và nhóm “Cải cách” (chấp nhận phế truất, đòi đổi mới). Sự xuất hiện của Yoon Suk-yeol – một công tố viên sự nghiệp, người từng giam giữ Park Geun-hye và Lee Myung-bak – như ứng viên tổng thống của phe bảo thủ năm 2021 là đỉnh cao của sự nghịch lý lịch sử. Yoon thắng cử nhờ tư cách “người ngoài cuộc”, “công chính vô tư” và lời hứa “Công chính và Thứ pháp” (공정과 상식), nhưng chính việc ông ân xá Park Geun-hye sau đó lại bị phe tiến bộ chỉ trích là “bán bạn求 vinh” (배신) và bị một bộ phận phe bảo thủ cực đoan coi là “bẫy chính trị”. Di sản của Park Geun-hye đối với phe bảo thủ là một vết sẹo không bao giờ lành: phe bảo thủ phải chấp nhận việc “kẻ thù số 1” của họ (Yoon) trở thành Tổng thống nhờ việc truy tố “biểu tượng” của họ (Park).
Nhận định của dư luận và học giả: “Bi kịch của quyền lực”, bài học về chế độ tổng thống chế Hàn Quốc và kiểm soát quyền power
Hầu hết các nhà sử học, chính trị học và dư luận trung lập hiện nay định vị Park Geun-hye dưới khái niệm “Bi kịch của quyền lực” (권력의 비극). Không phải bà vô năng – bà là một chính trị gia khéo léo, kiên nhẫn, từng dẫn dắt phe bảo thủ thắng cử lớn năm 2008, 2012 và được mệnh danh “Nữ hoàng cử tri”. Bi kịch nằm ở chỗ: hệ thống quyền lực tập trung quá mức vào Tổng thống (Chế độ Tổng thống chế Hoàng đế – 제왕적 대통령제) cho phép một cá nhân tư nhân (Choi Soon-sil) chiếm đoạt máy nhà nước mà không cần qua bất kỳ cơ chế kiểm soát nào. Vụ việc Park Geun-hye là bằng chứng sống động nhất cho thấy: khi không có chế độ kiểm tra và cân bằng hiệu quả (Quốc hội yếu, truyền thông bị kiểm soát, công tố viện phục tùng), quyền lực tuyệt đối sẽ dẫn đến tham nhũng tuyệt đối – ngay cả khi người nắm quyền không tham lam tiền bạc cho bản thân (Park Geun-hye không bị cáo buộc hưởng lợi tài sản cá nhân trực tiếp) nhưng để quyền lực trôi vào tay “vũ khí vô hình” xung quanh. Bài học đắt giá này thúc đẩy cuộc thảo luận liên tục về sửa đổi Hiến pháp: chuyển sang chế độ Tổng thống – Nội các (이원집정부제) hoặc phân quyền mạnh hơn cho Thủ tướng, hạn chế nhiệm kỳ đơn nhiệm 5 năm hiện hành. Park Geun-hye, từ “Nữ Tổng thống đầu tiên” đến “Tổng thống đầu tiên bị phế truất”, cuối cùng trở thành biểu tượng cảnh tỉnh cho dân chủ Hàn Quốc: Không có thể chế nào có thể thay thế được đức tính và kỷ luật của người nắm quyền.
Cập Nhật Lúc Tháng 8 16, 2026 by admin
