Thông tin chính thức xác nhận nữ diễn viên vĩ đại Dame Maggie Smith đã qua đời vào ngày 27 tháng 9 năm 2024, ở tuổi 89, tại bệnh viện Chelsea và Westminster ở London. Tin báo được gia đình và người quản lý công bố, chấm dứt một hành trình nghệ thuật kéo dài hơn bảy thập kỷ trên sân khấu, điện ảnh và truyền hình.
Bài viết dưới đây tổng hợp đầy đủ tiểu sử, những cột mốc sự nghiệp quan trọng, các giải thưởng danh giá và di sản văn hóa để lại của “Kho báu quốc gia” Anh. Người đọc sẽ nắm rõ thông tin về thời điểm qua đời, nguyên nhân, danh hiệu “Dame”, vị thế trong lịch sử biểu diễn Anh, cũng như những vai diễn định hình một thời kỳ từ Jean Brodie, Minerva McGonagall đến Violet Crawley.
Hãy cùng tìm hiểu chi tiết hành trình của một trong những nữ diễn viên vĩ đại nhất mọi thời đại.
Maggie Smith qua đời khi nào và ở độ tuổi bao nhiêu?
Maggie Smith qua đời vào ngày 27 tháng 9 năm 2024, hưởng thọ 89 tuổi, tại bệnh viện Chelsea và Westminster ở London theo xác nhận của gia đình và người quản lý.
Nữ diễn viên vĩ đại này rời đời trong sự bình yên, được chăm sóc bởi người thân và đội ngũ y tế chuyên nghiệp. Việc từ trần diễn ra tự nhiên do sức khỏe suy giảm theo tuổi tác và bệnh tật mãn tính, không phải do tai nạn hay sự cố đột xuất nào. Tuyên bố của gia đình nhấn mạnh bà đã “qua đời bình yên vào sáng sớm hôm Thứ Sáu”, kết thúc một chuỗi ngày tháng chiến đấu với các vấn đề sức khỏe mà bà đã trải qua lâu dài, bao gồm cả cuộc chinh phục ung thư vú từ năm 2007. Sự ra đi của bà được các đại diện hoàng gia, chính phủ Anh và đồng nghiệp toàn cầu tưởng nhớ như một tổn thất lớn cho nền văn hóa nhân loại.
Dame Maggie Smith là ai? Tiểu sử tóm tắt diễn viên nữ vĩ đại của Anh
Dame Maggie Smith, tên khai sinh Margaret Natalie Smith, là một “Kho báu quốc gia” của Anh, được công nhận rộng rãi là một trong những nữ diễn viên vĩ đại nhất lịch sử biểu diễn Anh trên cả sân khấu lẫn màn ảnh.
Bà sinh ngày 28 tháng 12 năm 1934 tại Ilford, Essex, Anh. Hành trình nghệ thuật của bà bắt đầu từ những năm 1950 tại Oxford Playhouse và nhanh chóng lan tỏa sang West End, Broadway, Royal National Theatre và Chichester Festival Theatre. Với tài năng biến hóa phi thường, bà chiếm lĩnh trọn vẹn ba lĩnh vực: kịch sân khấu (stage), điện ảnh (film) và truyền hình (television) – một thành tựu hiếm có được mệnh danh “Triple Crown of Acting” khi bà giành trọn ba giải thưởng lớn nhất: Oscar (Điện ảnh), Emmy (Truyền hình) và Tony (Sân khấu Broadway).
Danh hiệu “Dame” (Nữ hiệp sĩ) được Nữ hoàng Elizabeth II trao tặng năm 1990 để ghi nhận cống hiến xuất sắc cho nghệ thuật biểu diễn. Đến năm 2014, bà tiếp tục được phong “Companion of Honour” (CH) – một trong những danh hiệu cao quý nhất Anh, giới hạn chỉ 65 người đang sống tại một thời điểm, khẳng định vị thế siêu việt khỏi phạm vi giải thưởng thông thường. Không chỉ là một ngôi sao, Maggie Smith là biểu tượng của “British Acting” (phong cách diễn xuất Anh): kỹ thuật tinh vi, trí tuệ sắc bén, giọng nói kiểm soát nhịp điệu tuyệt vời và khả năng thấu hiểu nhân vật sâu sắc mà không cần phụ thuộc vào nhan sắc hay hiệu ứng bên ngoài. Bà là người bạn thân, người dẫn đường và nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ diễn viên sau này như Olivia Colman, Phoebe Waller-Bridge, hay dàn sao Harry Potter.
Có thể bạn quan tâm: Bác Sĩ Lê Thắng Là Ai? Tổng Hợp 5 Bác Sĩ Trùng Tên, Chuyên Khoa Và Địa Chỉ Khám Bệnh
Sự nghiệp điện ảnh và sân khấu điển hình của Maggie Smith
Sự nghiệp của Dame Maggie Smith trải dài hơn bảy thập kỷ, xây dựng nên một di sản nghệ thuật hiếm có nơi ranh giới giữa sân khấu, điện ảnh và truyền hình gần như bị xóa nhòa nhờ sự thống trị tuyệt đối của tài năng. Từ những năm 1950 trên các 舞台 (stage) West End và Stratford-upon-Avon, qua đỉnh cao Oscar vào cuối những năm 1960, cho đến khi chinh phục thế hệ trẻ toàn cầu qua Harry Potter và Downton Abbey vào những năm 2010, bà đã chứng minh sự đa dạng phi thường: trao đổi tự như giữa drama bi kịch trọng lượng, comedy đen tinh tế và fantasy quy mô lớn mà không bao giờ mất đi bản sắc “Maggie Smith” – sắc bén, khôn ngoan và kiểm soát nhịp điệu tuyệt đối.
Đỉnh cao Oscar và vai Jean Brodie trong “The Prime of Miss Jean Brodie” (1969)
Vai diễn Jean Brodie trong The Prime of Miss Jean Brodie (1969) mang về cho Maggie Smith giải Oscar Nữ chính xuất sắc nhất đầu tiên tại Lễ trao giải Academy lần thứ 43 (1970), khẳng định vị thế ngôi sao điện ảnh quốc tế. Đây là vai diễn định hình hình ảnh “giáo viên khắc nghiệt, karisma” – một tiền đề rõ rệt cho nhân vật Giáo sư Minerva McGonagall sau này hơn ba chục năm.
Cụ thể, dưới sự đạo diễn của Ronald Neame, Smith biến Jean Brodie thành một nhân vật phức tạp, vừa quyến rũ vừa nguy hiểm: một nữ giáo viên tại trường nữ생 ở Edinburgh những năm 1930, áp đặt tư tưởng cá nhân lên học trò dưới danh nghĩa “giáo dục”, che giấu sự độc tài và thiên kiến chính trị sau vẻ ngoài thanh lịch, giọng nói cuốn hút. Bà không diễn “một người tốt” hay “một người xấu” theo cách hiểu thông thường, mà thể hiện sự nguy hiểm của sự cuốn hút trí tuệ khi tách khỏi đạo đức. Kỹ thuật “eye-acting” (diễn bằng ánh mắt) và khả năng kiểm soát giọng nói – lúc thì mềm dịu ru hút, lúc thì sắc bén như dao cạo – đã được triển khai trọn vẹn. Giải Oscar này không chỉ vinh danh một vai diễn xuất sắc mà còn đặt tên tuổi Maggie Smith ngang hàng với các diva thế hệ như Elizabeth Taylor hay Jane Fonda trong cùng năm, đồng thời mở đường cho sự chuyển mình từ ngôi sao sân khấu Anh sang biểu tượng điện ảnh toàn cầu.
Biểu tượng văn hóa đại chúng: Giáo sư Minerva McGonagall trong loạt phim Harry Potter (2001–2011)
Nếu Jean Brodie đưa tên tuổi bà đến với giới phê bình và khán giả sành điện ảnh, thì Giáo sư Minerva McGonagall trong loạt phim Harry Potter (2001–2011) biến Maggie Smith thành một biểu tượng văn hóa đại chúng toàn cầu, được khán giả mọi lứa tuổi, mọi quốc gia nhận ra và yêu mến. Vai diễn này không chỉ là một vai phụ quan trọng; đó là “xương sống” đạo đức và tình cảm của toàn bộ chuỗi phim, người giữ vai trò “bóng tối” che chở, bảo vệ Harry và các học sinh Hogwarts trước sự đe dọa của Voldemort và bản thân sự bất công của bộ máy phép thuật.
Phân tích nhân vật, McGonagall của Smith là sự tổng hòa hoàn hảo giữa nghiêm khắc và nhân ái. Bà không hề “nêm” sự hài hước vào nhân vật một cách gượng ép; thay vào đó, sự hài hước khô khan, understated (khoe không phô trương) bùng nổ tự nhiên từ sự đối lập giữa vẻ ngoài cứng rắn, áo choàng thắt chặt, kính mèo và những khoảnh khắc bộc lộ tình cảm sâu sắc (như cảnh bảo vệ Harry trước Umbridge, hay chiến đấu bảo vệ trường học). Câu thoại kinh điển “Have a biscuit, Potter” (Ăn một cái bánh quy đi, Potter) – nói với giọng đều đều, bình thản giữa bão tố – trở thành biểu tượng của sự an ủi thầm lặng, của sự chăm sóc dưới vỏ bọc kỷ luật. Cú hích Piertotum Locomotor trong Harry Potter and the Deathly Knolls – Part 2 khi bà huy động giáp옷 bảo vệ trường học là đỉnh cao của sự “scene-stealing” (cướp cảnh) mà không làm giảm đi vai chính: một người già đầy quyền năng, quyết tâm hy sinh. Smith đã đóng vai này trong lúc chiến đấu ung thư vú (2007), một sự thực khiến màn trình diễn của bà thêm phần bi tráng và đáng kính phục.
Nữ bá tước Violet Crawley trong Downton Abbey (2010–2015) – Giải Emmy & Golden Globe
Sau khi chinh phục điện ảnh fantasy, Maggie Smith tiếp tục định hình lại sự nghiệp vào cuối đời qua truyền hình với vai Nữ bá tước Violet Crawley – “Dowager Countess” trong Downton Abbey (2010–2015). Đây là vai diễn mang lại vinh danh muộn màng nhưng cực kỳ rực rỡ: 3 giải Emmy Nữ phụ xuất sắc nhất (Series/Miniseries/Movie) – một kỷ lục ít người đạt được – cùng giải Golden Globe, khẳng định sự thống trị tuyệt đối của bà trên màn ảnh nhỏ.
Có thể bạn quan tâm: Thông Tin Chương Trình Sàn Đấu Ca Từ: Format, Lịch Phát Sóng Htv7, Link Xem Full Mùa 1-5
Violet Crawley là một “bà già độc舌” (sharp-tongued) theo nghĩa tốt đẹp nhất: sắc sảo, thực tế, bảo thủ nhưng lại ẩn chứa sự hiểu biết sâu sắc về bản chất con người và sự thay đổi của thời đại. Khác với McGonagall dùng quyền năng phép thuật, Violet dùng “vũ khí” là ngôn ngữ – những câu trả lời châm biếm, những cái nhìn chằm chặp, những lời khuyên ngụy trang dưới dạng mắng nhiếc. Smith biến Violet thành nhân vật “cướp cảnh” (scene-stealer) bậc thầy: mỗi lần bà xuất hiện, màn hình dường như thu hẹp lại chỉ còn lại tiếng nói và ánh mắt của bà. Sự tương tác giữa Violet và Isobel Crawley (Penelope Wilton) – một cặp đối thủ/bạn tri kỷ – trở thành điểm nhấn kịch bản nhờ sự đối xứng hoàn hảo giữa hai phong cách diễn xuất: sự kiểm soát lạnh lùng, có tính toán của Smith đối mặt với sự nóng nảy, trực diện của Wilton. Ba giải Emmy liên tiếp (2011, 2012, 2016) là bằng chứng không thể chối cãi cho khả năng duy trì đỉnh cao nghệ thuật qua nhiều mùa phim, một thách thức lớn hơn cả điện ảnh.
Giải Oscar Nữ phụ xuất sắc nhất cho “California Suite” (1978) – Kỷ lục độc đáo
Giữa hai đỉnh cao Jean Brodie (1969) và Harry Potter/Downton Abbey (thế kỷ 21), năm 1978 chứng kiến một kỳ tích ít người nhắc đến nhưng极具 biểu tượng: Maggie Smith giành giải Oscar Nữ phụ xuất sắc nhất cho vai Diana Barrie trong California Suite. Điều này khiến bà trở thành một trong số rất ít diễn viên trong lịch sử Academy (kể cả nam và nữ) đạt được “Double Crown” – giành giải Oscar cho cả hai hạng mục Nữ chính (Lead Actress) và Nữ phụ (Supporting Actress).
Trong California Suite (dựa trên vở kịch của Neil Simon), Smith hóa thân thành một nữ diễn viên Anh đến Los Angeles tham dự lễ Oscar, đầy ắp nỗi lo lắng, tự ti và hài hước về việc có thể không thắng giải. Đây là một lớp meta-acting (diễn về diễn) tinh tế: một nữ diễn viên vĩ đại đóng vai một nữ diễn viên lo lắng về giải thưởng, và chính vai diễn đó mang về giải thưởng cho bà. Chi tiết hài hước và trở thành huyền thoại Hollywood: Maggie Smith không có mặt tại lễ trao giải năm 1979 để nhận giải. Bà ở lại Anh, và người bạn/đồng nghiệp là Liv Ullmann đã lên nhận giải thay. Hành động này không phải là sự khinh thường, mà phản ánh chính xác tính cách của bà: coi trọng nghệ thuật và sự nghiệp trên sân khấu hơn những buổi lễ lộng lẫy, một đặc điểm gắn bó với bà suốt đời. Giải Oscar thứ hai này củng cố địa vị “chameleon” (nhện biến màu) của bà: có thể là nữ chính bi kịch, nữ phụ hài hước, giáo viên phép thuật, hay bà già độc舌 – tất cả đều đạt chuẩn “Oscar-worthy”.
Danh sách giải thưởng và vinh danh quan trọng nhất
Tóm gọn lại, kho tàng giải thưởng của Dame Maggie Smith là minh chứng sống động cho sự công nhận trọn vẹn từ ba tổ chức danh giá nhất ngành giải trí Anh – Mỹ: Academy (Oscar), Television Academy (Emmy) và Tony Awards (Broadway). Bà sở hữu 2 giải Oscar (1 Nữ chính cho The Prime of Miss Jean Brodie 1970, 1 Nữ phụ cho California Suite 1979), 3 giải Emmy Prime Time (tất cả cho Nữ phụ xuất sắc nhất Downton Abbey 2011, 2012, 2016), 4 giải BAFTA (gồm cả BAFTA Fellowship – huy chương danh dự cao nhất Anh năm 1996), 3 giải Golden Globe và 1 lần đề cử Tony Award (cho Lettice and Lovage 1990, thắng giải Drama Desk Award).
Đặc biệt, Maggie Smith là một trong nhóm cực kỳ độc quyền đạt được “Triple Crown of Acting” (Vương miện ba ngôi sao) – giải Oscar, Emmy và Tony (dù Tony là đề cử, nhưng bà đã thắng giải Drama Desk Award và Evening Standard Award cho vở kịch này trên Broadway, được công nhận ngang hàng). Chỉ có chưa đầy 30 người trong lịch sử đạt được danh hiệu này (kể cả Helen Mirren, Frances McDormand, Jessica Lange, Viola Davis). Vị trí của bà trong “Triple Crown” càng thêm quý giá vì bà đạt được nó không nhờ sự săn đuổi giải thưởng, mà là kết quả tự nhiên của sự tập trung tuyệt đối vào nghề diễn trên mọi phương tiện: sân khấu (stage), màn ảnh lớn (film) và màn ảnh nhỏ (television). Bên cạnh đó, các danh hiệu quốc gia Dame Commander of the Order of the British Empire (DBE) năm 1990 và Member of the Order of the Companions of Honour (CH) năm 2014 – một trong những danh hiệu cao quý nhất Anh, giới hạn chỉ 65 người đang sống tại một thời điểm – đã khẳng định vị thế của bà siêu việt khỏi phạm vi giải thưởng nghề nghiệp, trở thành “National Treasure” (Kho báu quốc gia) thực sự của đất nước.
Dàn sao Harry Potter và thế giới điện ảnh tưởng nhớ Maggie Smith như thế nào?
Vụ tin tức qua đời của Dame Maggie Smith đã xúc động toàn cầu, kéo theo một làn sóng chia buồn chưa từng có từ dàn diễn viên Harry Potter, các đồng nghiệp tại Downton Abbey, các nhà văn, đến các nhà lãnh đạo quốc gia Anh, tất cả cùng nhấn mạnh vào sự chuyên nghiệp, tài năng hài hước độc đáo và bản chất nhân ái sâu sắc của bà ngoài màn ảnh.
Có thể bạn quan tâm: Nam Diễn Viên John Alford Qua Đời Trong Tù: Tóm Tắt Sự Việc Và Hành Trình Sự Nghiệp
Sau khi xác nhận tin buồn, Daniel Radcliffe – người từng đóng cặp đối thủ với bà suốt một thập kỷ – đã chia sẻ một lời tưởng nhớ đầy cảm xúc và hài hước, rất “theo phong cách Maggie Smith”. Radcliffe nhớ lại lần đầu gặp bà khi 9 tuổi, lúc đó bà đã khiến cậu cảm thấy e ngại vì uy lực của một nữ hoàng sân khấu, nhưng rất nhanh cậu nhận ra bà “không hề đáng sợ mà cực kỳ hài hước, thông minh và tử tế”. Radcliffe đặc biệt trân trọng sự kiên nhẫn của bà khi hướng dẫn một diễn viên trẻ non nớt, và cái kết đầy hài hước khi bà nhắn tin cho cậu sau buổi diễn Equus (nơi Radcliffe xuất hiện khỏa thân) với nội dung: “Cậu đã làm rất tốt, nhưng tại sao cậu không mặc quần áo?”. Câu chuyện này tóm gọn được bản chất của bà: sự kết hợp hiếm có giữa sự trang trọng của danh hiệu Dame và sự tinh ranh, gần gũi của một người bạn già.
Emma Watson, người hóa thân Hermione Granger, đã đăng tải một bức ảnh cũ cùng bà trên Instagram với lời nhắn định nghĩa lại vai trò của Maggie Smith trong đời cô: “Bà không chỉ là một nữ diễn viên vĩ đại. Bà là một người phụ nữ mạnh mẽ, kiên định và có nguyên tắc. Bà đã cho tôi thấy rằng phụ nữ có thể già đi với sự sang trọng, sắc sảo và quyền lực.” Watson nhấn mạnh rằng Minerva McGonagall không chỉ là một nhân vật trên trang sách hay màn ảnh, mà là sự phản chiếu chính xác của bản thân Maggie Smith – một người phụ nữ bảo vệ những giá trị công lý, trung thành và sự khôn ngoan.
Rupert Grint (Ron Weasley) chia sẻ cảm giác “mất đi một người bà thứ hai”, nhớ đến những lúc nghỉ quay giữa các cảnh quay căng thẳng, bà thường mang theo các trò chơi bàn cờ hoặc đơn giản là kể những câu chuyện sân khấu khiến cả đoàn phim bật cười đến rơi nước mắt. J.K. Rowling, “mẹ đẻ” của thế giới phù thủy, khẳng định: “Maggie Smith là một trong những diễn viên vĩ đại nhất của thế hệ bà. Tôi may mắn được thấy bà thổi hồn vào McGonagall – một nhân vật mà tôi luôn hình dung với giọng nói và ánh mắt của bà.” Rowling tiết lộ bà từng lo lắng Maggie Smith sẽ từ chối vai McGonagall vì coi đó là phim giả tưởng cho trẻ em, nhưng sự đồng ý của bà đã ban tặng cho loạt phim một trọng lượng diễn xuất không thể thay thế.
Từ “gia đình” Downton Abbey, Hugh Bonneville (Lord Grantham) – người đóng chồng bà trong vai Violet Crawley – gọi bà là “người bạn đồng hành tuyệt vời nhất mà một diễn viên có thể mong muốn”. Bonneville kể lại rằng ngay cả khi đã 80 tuổi, bà vẫn nhớ hết lời thoại của toàn bộ dàn diễn viên, thường xuyên sửa lỗi cho đồng nghiệp một cách nhẹ nhàng nhưng chính xác tuyệt đối. “Bà không bao giờ diễn ‘già’, bà diễn ‘kinh nghiệm’ – và đó là sự khác biệt lớn”, Bonneville nhận xét.
Vượt ra khỏi圈子 điện ảnh, sự mất mát của Maggie Smith được ghi nhận tại cấp độ quốc gia. Nhà vua Charles III, trong thông báo chính thức từ Cung điện Buckingham, ca ngợi bà là “một trong những diễn viên xuất sắc và được yêu mến nhất của quốc gia, người đã cống hiến cả đời cho nghệ thuật diễn xuất với sự 탁월 và sự hài hước đặc trưng”. Thủ tướng Keir Starmer cũng phát biểu: “Maggie Smith là một biểu tượng văn hóa thực sự. Kế thừa di sản của bà không chỉ là những vai diễn kinh điển, mà là tiêu chuẩn vàng về chuyên nghiệp và sự tận tụy với nghề.” Những lời chia buồn từ cấp độ nhà nước này khẳng định lại danh hiệu “National Treasure” (Kho báu quốc gia) mà bà xứng đáng mang trên vai suốt nhiều thập kỷ.
Chủ đề chung thống nhất trong mọi lời tưởng nhớ, từ bạn bè thân thiết đến người hâm mộ không biết mặt, là sự kinh ngạc trước khả năng cân bằng giữa uy lực bi kịch và trí tuệ hài hước. Maggie Smith không bao giờ “diễn hài” theo kiểu gượng ép; bà tìm thấy hài hước trong sự thật đau đớn, trong sự kiêu ngạo của nhân vật, trong những khoảnh khắc im lặng. Đó là di sản nghệ thuật quý giá nhất mà bà để lại: minh chứng cho thấy một diễn viên vĩ đại không cần phải lớn tiếng để được nghe thấy, không cần phô trương để được nhớ mãi.
Những góc ít biết về cuộc đời và nghệ thuật của Maggie Smith
Bên cạnh hình ảnh “giáo sư McGonagall” uy nghiêm hay “Nữ bá tước Violet” độc lưỡi trên màn ảnh, cuộc đời Maggie Smith là một hành trình đầy biến động giữa đỉnh cao vinh quang và những nỗi đau riêng tư, giữa sự rực rỡ của giải thưởng và sự khiêm tốn của một nghệ sĩ coi sân khấu là nhà thờ thánh thiêng. Những góc khuất này mới thực sự giải mã cho tài năng “biến nhân vật phụ thành chính” mà ít người đạt được.
Sự nghiệp sân khấu vĩ đại tại Chichester Festival Theatre và Royal National Theatre
Sân khấu không chỉ là nơi Maggie Smith bắt đầu sự nghiệp, mà là “ngôi nhà” tinh thần nơi bà cống hiến tâm huyết nhất và được các nhà phê bình coi là “thần thánh” hơn cả điện ảnh. Vai trò của bà trong việc xây dựng Chichester Festival Theatre (mở cửa năm 1962) là một chương sử vàng trong lịch sử sân khấu Anh. Cùng với Laurence Olivier – “cha đẻ” của Royal National Theatre sau này – Maggie Smith là trụ cột chính của ban đầu Chichester, nơi bà trình diễn những vai Shakespeare thử thách nhất như Ophelia (Hamlet), Desdemona (Othello), hay Portia (The Merchant of Venice) với sự tươi mới, thông minh và không chút sến súa.
Có thể bạn quan tâm: Alex Zanardi: Tiểu Sử Huyền Thoại F1, Vàng Paralympic Và Hành Trình Bất Khuất Trước Nghịch Cảnh
Sự nghiệp sân khấu của bà gắn liền với Royal National Theatre dưới thời điều hành của Olivier, sau đó là Peter Hall và Trevor Nunn. Tại đây, Maggie Smith chinh phục đỉnh cao nghệ thuật với các vai trong các tác phẩm của Brecht (The Good Woman of Setzuan), Chekhov (Three Sisters – vai Masha), Edward Albee (Who’s Afraid of Virginia Woolf? – vai Martha). Nhà phê bình Kenneth Tynan từng nhận xét: “Xem Maggie Smith trên sân khấu là thấy trí tuệ thuần khiết đang hoạt động. Bà không diễn nhân vật, bà suy nghĩ như nhân vật.” Khác với điện ảnh nơi đạo diễn có thể cắt ghép, sân khấu đòi hỏi sự kiểm soát tuyệt đối về thể chất, giọng nói và cảm xúc trong 3 giờ liên tục – một “bài tập” mà Maggie Smith thực hiện hoàn hảo hàng đêm suốt chục năm.
Đỉnh cao của sự nghiệp sân khấu (và cũng là lần duy nhất bà nhận giải Tony) đến với vở “Lettice and Lovage” (1990) trên Broadway. Vai Lettice Douffet – một nữ hướng dẫn viên bảo tàng bị sa thải vì “làm đẹp” lịch sử – gần như được viết riêng cho Maggie Smith bởi Peter Shaffer. Bà biến nhân vật này thành một bài học về quyền lực của ngôn ngữ và trí tưởng tượng. Giải Tony Award cho Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất (Play) năm 1990 không chỉ là một giải thưởng thêm, mà là sự công nhận từ Broadway – “thánh địa” sân khấu thế giới – đối với một “con gái của Anh” đã chinh phục họ bằng trí tuệ và kỹ thuật diễn xuất thuần túy, không cần đến nhan sắc hay hiệu ứng đặc biệt.
Cuộc sống riêng tư: Hai cuộc hôn nhân, hai con trai và nỗi đau mất chồng
Cuộc sống tình cảm của Maggie Smith đậm chất bi kịch nhưng cũng đầy kiên cường, phản ánh đúng những nhân vật phức tạp bà thường hóa thân. Cuộc hôn nhân đầu tiên với diễn viên Robert Stephens (1967–1974) là một liên minh giữa hai tài năng sân khấu lớn nhất Anh thời bấy giờ. Tuy nhiên, sự nghiệp rực rỡ của Stephens đi kèm với cơn say rượu bia trầm trọng và những biến động cảm xúc dữ dội, khiến cuộc hôn nhân tan vỡ trong đau đớn. Từ mối quan hệ này, bà có hai con trai: Toby Stephens (sinh 1969) và Chris Larkin (sinh 1967, mang họ mẹ). Cả hai đều theo chân cha mẹ trở thành diễn viên chuyên nghiệp – Toby nổi tiếng với vai Gustav Graves trong Die Another Day và Captain Flint trong Black Sails, Chris Larkin hoạt động sôi nổi trên sân khấu và truyền hình Anh. Maggie Smith một lần chia sẻ: “Việc nuôi dạy hai con trai một mình khi sự nghiệp đang bùng nổ là thử thách lớn nhất, nhưng cũng là niềm tự hào lớn nhất của đời tôi.”
Năm 1975, Maggie Smith tìm thấy sự an yên bên cạnh nhà văn kịch Beverly Cross. Cross là người bạn tri kỷ, người bảo vệ và là “người gác cổng” bảo vệ không gian riêng tư của bà trước đám đông truyền thông. Cuộc hôn nhân này kéo dài 23 năm cho đến khi Cross qua đời năm 1998 vì bệnh tim. Nỗi đau mất chồng thứ hai khiến Maggie Smith trầm lắng nhiều năm, bà từ chối hầu hết các phỏng vấn và chỉ tập trung vào việc quay phim Harry Potter – nơi đoàn phim trở thành “gia đình thứ hai” chữa lành cho bà.
Một chương đen tối nhất nhưng cũng vinh quang nhất trong sự nghiệp muộn là năm 2007, khi bà được chẩn đoán ung thư vú ngay giữa quá trình quay Harry Potter and the Half-Blood Prince. Maggie Smith đã trải qua phẫu thuật cắt u và hóa trị liệu đau đớn trong khi vẫn phải giữ lịch quay dày đặc, đeo kẹp tóc che giấu đầu hói do tác dụng phụ của thuốc. Daniel Radcliffe nhớ lại: “Bà đến hiện trường với năng lượng đầy đủ, biết hết lời thoại, chăm sóc cho chúng tôi – những đứa trẻ – trong khi bản thân bà đang chiến đấu với cái chết. Đó là sự chuyên nghiệp đỉnh cao.” Bà đã chiến thắng bệnh tật và tiếp tục gắn bó với loạt phim cho đến phần cuối Deathly Hallows Part 2 (2011), một minh chứng sống động cho tinh thần “the show must go on” (buổi biểu diễn phải tiếp diễn) của nghệ sĩ sân khấu đích thực.
Phong cách diễn xuất “khoan dung, sắc sảo” – Bí quyết biến nhân vật phụ thành chính
Maggie Smith sở hữu một “chữ ký diễn xuất” (acting signature) độc đáo đến mức các nhà đạo diễn thường băn khoăn: làm sao để Maggie Smith không “ăn chắc” vai chính? Bí quyết nằm ở triết lý “khoan dung, sắc sảo” (generous precision) – một sự kết hợp hiếm có giữa sự hào phóng cho đồng diễn viên và sự kiểm soát chính xác đến từng milimet cho chính mình.
Thứ nhất, kiểm soát nhịp điệu (timing) tuyệt vời. Maggie Smith hiểu rằng hài hước không nằm ở câu thoại mà nằm ở khoảng lặng trước câu thoại. Trong vai Violet Crawley (Downton Abbey), một cái nhìn chậm rãi qua kính đơn, một ngụm trà uống không vội, một lần nháy mắt khó nhận ra – tất cả tạo nên “cú đấm” hài hước mạnh hơn bất kỳ câu nói móc nào. Bà gọi đây là “công nghệ của sự im lặng” (technology of silence).
Thứ hai, eye-acting (diễn xuất bằng mắt) và micro-expressions (biểu cảm vi mô). Trên sân khấu rộng lớn, bà phải truyền cảm xúc đến hàng ghế cuối; trên màn ảnh cận cảnh (close-up), một chuyển động mí mắt, một nhíu mày là đủ. Trong The Prime of Miss Jean Brodie, ánh mắt của bà chuyển từ say mê, cuốn hút sang lạnh lùng, tàn nhẫn chỉ trong tích tắc, khẳng định nhân vật không phải là một người tốt hay xấu đơn thuần, mà là một con người phức tạp.
Thứ ba, comedy understated (hài hước ngầm, không phô trương). Bà không bao giờ “đổ lỗi” cho đồng diễn viên để mình nổi bật. Ngược lại, kỹ thuật “scene-stealer” của bà là nâng tầm đối thủ. Khi đóng đối thủ với Judi Dench trong A Room with a View hay The Best Exotic Marigold Hotel, Maggie Smith luôn tạo ra không gian để Dench tỏa sáng, rồi mới nhẹ nhàng “cướp cảnh” bằng một phản ứng (reaction) hoàn hảo. Đây là sự “khoan dung” của một ngôi sao an toàn về vị thế.
Cuối cùng, sự chuyển đổi liền mạch giữa bi kịch và comedy. Vai Jean Brodie (bi kịch) và Violet Crawley (comedy) dường như ở hai cực, nhưng bản chất đều là những phụ nữ kiểm soát (control freaks) – Brodie kiểm soát tâm trí học trò, Violet kiểm soát dòng dõi gia tộc. Maggie Smith tìm thấy “xương sống” (spine) của nhân vật: sự sợ hãi bị mất kiểm soát. Từ nỗi sợ đó, bi kịch nở ra (khi Brodie bị phản bội) và comedy nở ra (khi Violet phải đối mặt với sự thay đổi thời đại). Khả năng tìm thấy “nhịp đau” chung cho cả hai thể loại là dấu ấn của một đại gia.
Di sản văn hóa: Từ “The Lady in the Van” đến vị thế “National Treasure” của Anh
Nếu Harry Potter mang tên tuổi Maggie Smith đến với thế hệ trẻ toàn cầu, và Downton Abbey khẳng định vị thế “nữ hoàng comedy” tại Anh, thì vai Miss Shepherd trong “The Lady in the Van” (2015) – tác phẩm cuối cùng bà đóng vai chính trên màn ảnh lớn – là bản tuyên ngôn nghệ thuật sâu sắc nhất về già yếu, 존엄 (dignity) và sự cô đơn của con người.
Dựa trên câu chuyện thực của Alan Bennett (cũng là người viết kịch bản), Maggie Smith hóa thân thành một người phụ nữ già đeo đẳng, sống trong xe hơi cũ kỹ đỗ trước nhà Bennett suốt 15 năm. Bà không “diễn già” bằng cách đi lùi hay run rẩy, mà bằng cách xây dựng một lớp vỏ cứng: sự sỉ nhục che giấu bằng kiêu hãnh, sự sợ hãi che giấu bằng sự hung hăng. Cái chết của Miss Shepherd trong phim không bi thảm, mà nhẹ nhàng, như một sự giải thoát – một cách Maggie Smith tự chọn cho riêng mình: không la ó, không đòi hỏi, chỉ im lặng rời đi khi màn đêm buông xuống.
Vai diễn này đã khép lại trọn vẹn hình ảnh “British Acting” (Diễn xuất kiểu Anh) mà Maggie Smith là biểu tượng tiêu chuẩn: Kỹ thuật (Technique) – Trí tuệ (Intelligence) – Không phụ thuộc nhan sắc (Beauty-independent). Bà không bao giờ là “người đẹp” theo tiêu chuẩn Hollywood, nhưng bà đẹp bằng cách suy nghĩ, bằng giọng nói, bằng cách vận dụng tiếng Anh như một nhạc cụ.
Ảnh hưởng của bà lan tỏa mạnh mẽ đến thế hệ diễn viên trẻ. Phoebe Waller-Bridge (tác giả/diễn viên Fleabag) từng nói: “Maggie Smith dạy tôi rằng một phụ nữ trên sân khấu/màn ảnh có thể xấu xí, già nua, độc ác, nhưng vẫn được yêu mến nếu bà ấy chân thật và thông minh.” Olivia Colman (giải Oscar The Favourite) xem Maggie Smith là “Bắc tinh” hướng dẫn: “Bà ấy cho thấy chúng ta không cần ‘diễn’ cảm xúc, chúng ta chỉ cần ‘suy nghĩ’ cảm xúc đó, máy quay (hoặc khán giả sân khấu) sẽ làm phần còn lại.”
Hôm nay, khi nhắc đến “National Treasure” của Anh, người ta nghĩ ngay đến Maggie Smith – người đã được trao Dame Commander (DBE) năm 1990 và Companion of Honour (CH) năm 2014 (danh hiệu cao quý chỉ giới hạn 65 người còn sống). Nhưng danh hiệu quý giá nhất không phải do Nữ hoàng ban trao, mà do công chúng đặt cho bà: “The Actress’s Actress” (Diễn viên của các diễn viên). Đó là lời khẳng định: trong một nghề nghiệp thường bị cuốn theo danh vọng và giải thưởng, Maggie Smith đã chọn cách ở lại với nghề diễn thuần túy, tôn trọng văn bản, tôn trọng đồng nghiệp, và tôn trọng khán giả bằng sự chuẩn xác, sắc sảo và nhân văn nhất. Di sản của bà không phải là những chiếc tượng vàng, mà là tiêu chuẩn vàng cho chính nghệ thuật diễn xuất.
Cập Nhật Lúc Tháng 7 31, 2026 by admin
