Nghệ nhân Dương Bảo Quang là một trong những cá nhân tiêu biểu nhất trong lĩnh vực nghiên cứu, bảo tồn và phát triển nghệ thuật dân gian Việt Nam, đặc biệt là tín ngưỡng Hầu đồng và nghệ thuật điêu khắc trang trí truyền thống. Với hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề, ông không chỉ là người trực tiếp thực thi, biểu diễn mà còn là nhà nghiên cứu tận tâm, người đã hệ thống hóa kiến thức truyền miệng thành tài liệu khoa học, góp phần quan trọng trong hồ sơ đăng ký Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại tại UNESCO cho tín ngưỡng Đạo Mẫu Việt Nam.
Bài viết dưới đây sẽ triển khai chi tiết tiểu sự hành trình từ một học trò chăm chỉ đến vị nghệ nhân được tôn vinh, phân tích sâu các lĩnh vực nghệ thuật ông chủ động cày cuội như Hầu đồng, điêu khắc gỗ, tranh dân gian và trang trí kiến trúc thờ cúng. Đồng thời, nội dung sẽ điểm lại những đóng góp thiết thực qua các dự án bảo tồn, triển lãm, xuất bản và vai trò truyền nghề cho thế hệ trẻ, cùng với các giải thưởng, danh hiệu ghi nhận công lao của ông đối với nền văn hóa dân tộc.
Hãy cùng tìm hiểu cuộc đời và sự nghiệp của vị “giữ lửa” này để hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa mà ông dành cả đời bảo vệ.
Nghệ nhân Dương Bảo Quang là ai?
Nghệ nhân Dương Bảo Quang là chuyên gia hàng đầu, nhà nghiên cứu và người thực thi trực tiếp trong lĩnh vực bảo tồn nghệ thuật dân gian Việt Nam, nổi bật với vai trò then chốt trong việc hệ thống hóa và truyền承 tín ngưỡng Hầu đồng Đạo Mẫu cùng nghệ thuật điêu khắc trang trí truyền thống. Ông hiện là thành viên Hội Văn hóa dân gian Việt Nam, Hội Nghệ sĩ Điêu khắc Việt Nam và giữ vai trò cố vấn, giảng viên tại nhiều cơ quan đào tạo văn hóa, nghệ thuật.
Bên cạnh danh tính nghệ nhân, ông được công nhận là người có công lao lớn trong việc chuyển hóa các nghi thức dân gian từ trạng thái tự phát, truyền miệng thành các quy trình, tiêu chuẩn có hệ thống, phục vụ cho công tác bảo tồn, dạy học và biểu diễn chuyên nghiệp. Công trình của ông không chỉ dừng lại ở khâu lưu giữ mà còn mở rộng sang việc tái tạo không gian thiêng, phục chế trang phục, pháp cụ và hình tượng thần thánh theo đúng quy chuẩn cổ truyền, góp phần khôi phục vẻ đẹp nguyên bản của tín ngưỡng Đạo Mẫu.
Quê hương và hành trình trở thành nghệ nhân
Có thể bạn quan tâm: Tiểu Sử Và Sự Nghiệp Thượng Tọa Thích Chân Quang: Từ Chùa Phật Quang Đến Vụ Cấm Thuyết Giảng 2024
Dương Bảo Quang sinh ra và lớn lên tại Hà Nội – mảnh đất ngàn năm văn hiến, nơi hội tụ đậm đà nhất các giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam, đặc biệt là tín ngưỡng thờ Mẫu và nghệ thuật điêu khắc gỗ các chùa, đền, đình
Tầm nhìn và triết lý nghệ thuật của Dương Bảo Quang
Nghệ nhân Dương Bảo Quang xác định triết lý cốt lõi là “bảo tồn bằng cách làm sống lại”, nghĩa là không gìn giữ văn hóa trong bảo tàng tĩnh mà phải đưa nó vào thực tiễn sống động, phục vụ đời sống tinh thần hiện đại. Ông cho rằng nghệ thuật dân gian chỉ tồn tại vĩnh cửu khi nó đáp ứng được nhu cầu thẩm thức và tâm linh của người thời nay, đồng thời giữ nguyên hồn cốt truyền thống.
Để hiện thực hóa triết lý đó, ông xây dựng phương pháp làm việc dựa trên ba trụ cột: nghiên cứu văn헌 – khảo cổ thực địa – thực hành tái tạo. Cụ thể, ông không chỉ đọc sách vở hay phỏng vấn người già mà tự tay điêu khắc, tự may đo trang phục, tự chỉ đạo dựng không gian thiêng để kiểm chứng độ chính xác của từng chi tiết. Cách tiếp cận “học làm, làm học” này giúp ông nắm vững quy chuẩn cổ truyền và tìm ra giải pháp kỹ thuật phù hợp với vật liệu, công cụ hiện đại mà không làm biến dạng giá trị bản thân tác phẩm. Bên cạnh đó, ông luôn đặt tính đạo đức nghề nghiệp lên trên lợi ích thương mại, từ chối các đơn hàng yêu cầu biến tấu sai lệch hình tượng thần thánh hoặc lược bỏ quy trình lễ nghi chỉ để tiết kiệm chi phí hay tạo hiệu ứng thị giác hời hợt.
Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại
Dương Bảo Quang xử lý mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại theo nguyên tắc “gốc rễ không đổi, hình thức thích ứng”, tức là giữ nguyên hệ giá trị tín ngưỡng, quy chuẩn hình thức, ngữ pháp nghệ thuật của Đạo Mẫu mà ứng dụng công nghệ, vật liệu mới để tăng độ bền, tính thẩm mỹ và khả năng tiếp cận. Ông không xem hiện đại hóa là phá vỡ quy tắc, mà là công cụ để truyền thống “nói” được ngôn ngữ của thời đại.
Cụ thể, trong điêu khắc gỗ và phục chế pháp cụ, ông kết hợp kỹ thuật cưa CNC (Computer Numerical Control) cho các khâu sơ gia công, tạo khối lượng lớn, độ chính xác cao về tỷ lệ hình học, sau đó dùng tay thợ điêu khắc truyền thống để hoàn thiện các đường nét uốn lượn, văn양 hoa văn, biểu tượng Phật – Mẫu – Thánh. Cách này vừa giữ được “hồn tay” – yếu tố quyết định giá trị nghệ thuật và linh tính của vật phẩm thiêng, vừa giảm thiểu thời gian, chi phí và sai sót so với làm thuần thủ công hoàn toàn. Về trang phục hầu đồng, ông nghiên cứu kỹ thuật dệt vải hiện đại, chất liệu tổng hợp cao cấp có độ bền màu, form dáng chuẩn xác theo bản vẽ cổ nhưng nhẹ hơn, thoáng hơn vải lụa, vải brocart truyền thống, giúp các cô đồng, anh văn dễ dàng biểu diễn các múa lên đồng kéo dài nhiều giờ mà không bị kiệt sức. Đặc biệt, trong thiết kế không gian thiêng và sân khấu liveshow, ông ứng dụng ánh sáng LED lập trình, âm thanh surround, kỹ thuật chiếu mapping 3D lên mặt nạ, trang phục để tái hiện các cảnh “thánh hiện”, “hương khói” một cách huyền bí, đẹp mắt, thay thế hoàn toàn khói nhang, đuốc lửa thủ công gây khó chịu và nguy hiểm cháy nổ. Những giải pháp này đã được kiểm chứng qua các buổi liveshow “Hương Thánh” tại Nhà hát Lớn Hà Nội, nơi không gian thiêng được dựng lên ngay trên sân khấu hiện đại với đầy đủ bàn thờ,upply, pháp cụ, trang phục chuẩn quy trình Đạo Mẫu, tạo ra hiệu ứng “thiên nhân hợp nhất” khiến khán giả tin ngưỡng lẫn không tin cũng xúc động.
Có thể bạn quan tâm: Tik Toker Phạm Anh Quang Là Ai? Tiểu Sử Và Hoạt Động Trên Mạng Xã Hội
Quan trọng hơn, ông luôn khẳng định ranh giới không được vượt qua: hình tượng các vị Thánh, Mẫu, Quan – Công – Trù phải tuân thủ đúng iconography (hình tượng học) cổ truyền về mặt tướng mạo, màu sắc, pháp cụ cầm tay, thú cưỡi, chữ Hán – Nôm trên khánh, bài vị. Mọi sáng tạo về ánh sáng, âm nhạc, trình bày chỉ phục vụ để tôn vinh hình tượng đó, không bao giờ che lấp hay biến dạng nó. Đây là bài học ông rút ra sau khi thấy nhiều đơn vị biểu diễn thương mại hóa hầu đồng thành show múa dân tộc, thay áo Mẫu bằng áo dài hiện đại, thay pháp cụ bằng đạo cụ nhựa, làm mất đi tính thiêng liêng và giá trị di sản của tín ngưỡng.
Vai trò giáo dục và truyền lối nghề
Dương Bảo Quang coi việc truyền thụ nghề không đơn thuần là dạy tay nghề điêu khắc hay may vá, mà là truyền đạt “tâm pháp” – sự hiểu biết sâu sắc về văn hóa, tín ngưỡng và đạo đức nghề nghiệp cho người học. Ông thiết lập mô hình “Thầy – Trò tại xưởng” kết hợp đào tạo chính quy tại các trường Cao đẳng Văn hóa, Nghệ thuật, nơi ông giảng dạy các môn Nghệ thuật dân gian, Trang phục truyền thống, Không gian thiêng.
Tại xưởng nghề “Quang Minh” do ông chủ trì, người học trải qua quy trình ba giai đoạn: giai đoạn đầu học văn hóa nền – đọc hiểu Hán – Nôm, tìm hiểu sử sách, truyện cổ tích, hệ thống thần vị Đạo Mẫu; giai đoạn giữa thực hành kỹ năng tay – điêu khắc gỗ, sơn mài, may đo, đan nẹp, chế tác pháp cụ theo quy chuẩn; giai đoạn cuối tham gia dự án thực tế – phục chế bàn thờ, dựng không gian thiêng, chuẩn bị trang phục cho liveshow, triển lãm. Mỗi học viên phải hoàn thành một tác phẩm độc lập trọn vẹn từ khâu thiết kế, chọn gỗ, vẽ bản, điêu khắc đến sơn hoàn thiện, kèm theo bài văn hóa giải thích ý nghĩa từng chi tiết trên tác phẩm. Ông yêu cầu người học “hiểu sao mới làm được”, ví dụ khi điêu khắc tượng Phật Mẫu Liễu Hạnh phải biết vị Thánh này chủ quản sông nước, mệnh Thủy, nên dùng gỗ trắc, gỗ lim (mệnh Mộc – Mộc sinh Thủy), màu sắc chủ đạo xanh lam, đen, tránh dùng gỗ sến, gỗ đào (mệnh Hỏa – Hỏa khắc Kim, Kim sinh Thủy nhưng Hỏa cũng khắc Mộc, dễ gây xung đột mệnh lý nếu không am hiểu).
Bên cạnh đào tạo người làm nghề, ông chủ động xây dựng chương trình “Giáo dục di sản cho thanh thiếu niên” hợp tác với các trường THCS, THPT tại Hà Nội. Chương trình không chỉ đến trường biểu diễn hầu đồng mà tổ chức trải nghiệm thực tế: học sinh được mặc trang phục pháp sự, cầm pháp cụ, học múa cử chỉ cơ bản, nghe kể chuyện các vị Thánh, hiểu về lễ hội đền chùa, giá trị “Uống nước nhớ nguồn” trong tín ngưỡng Đạo Mẫu. Mỗi năm ông tổ chức từ 4-5 chuyến trải nghiệm như vậy, thu hút hàng nghìn lượt học sinh. Ông cũng biên soạn, tư vấn xuất bản bộ tài liệu “Nghệ thuật Đạo Mẫu trong nhà thờ, đền chùa Việt Nam” (gồm 3 tập: Kiến trúc – Không gian thiêng, Trang phục – Pháp cụ, Hình tượng – Văn yang) phân phối miễn phí cho thư viện các trường học và nhà nghiên cứu trẻ, nhằm cung cấp nguồn tư liệu chuẩn xác, chống lại tình trạng thông tin sai lệch lan truyền trên mạng xã hội. Nhiều học trò của ông hiện đã thành lập các nhóm, xưởng nghề độc lập tại các tỉnh thành như Bắc Ninh, Thái Bình, Nam Định, Quảng Ninh, tiếp tục lan tỏa nghề nghiệp và triết lý bảo tồn của thầy.
Hoạt động ngoại lệ và những khoảnh khắc đáng nhớ
Bên cạnh công trình nghiên cứu, bảo tồn hệ thống, Nghệ nhân Dương Bảo Quang còn để lại dấu ấn mạnh mẽ qua các hoạt động biểu diễn, xã hội và những tác phẩm mang tính biểu tượng, xây dựng nên thương hiệu “Nghệ nhân Dương Bảo Quang” gắn liền với sự uy tín, chuyên nghiệp và nhân văn.
Có thể bạn quan tâm: Người Mẫu Huy Quang: Tiển Sử, Chiều Cao 1m88, Hành Trình Từ Á Quân Vntm 2016 Đến Thiết Kế Thời Trang
Liveshow và biểu diễn nghệ thuật mang nét dân tộc
Dương Bảo Quang là người tiên phong đưa nghệ thuật hầu đồng từ không gian đền thờ kín, bí ẩn ra sân khấu chuyên nghiệp, 劇场 hóa (theaterization) nhưng giữ nguyên tính nghi lễ, thiêng liêng, biến liveshow thành “lễ hội văn hóa” thực thụ. Điển hình nhất là series liveshow “Hương Thánh” (các mùa 2019, 2021, 2023) tại Nhà hát Lớn Hà Nội và Nhà hát Tuổi trẻ Hà Nội, do ông làm Tổng đạo diễn nghệ thuật, thiết kế không gian thiêng, trang phục, pháp cụ và trực tiếp chỉ đạo dàn nghệ sĩ biểu diễn.
Khác với các show múa dân tộc thông thường chỉ lấy động tác, liveshow “Hương Thánh” tái hiện trọn vẹn quy trình lễ văn Đạo Mẫu: từ khai kinh, mời thánh, hạ hương, lên đồng các đơn (Đệ Nhất Đơn Mẫu, Đệ Nhị Đơn Quan, Đệ Tam Đơn Công, Đệ Tứ Đơn Cô) đến tiễn thánh, chia hồng. Điểm đột phá là ông thiết kế hệ thống trang phục “chuyển nhanh” chuẩn quy trình: mỗi đơn có bộ trang phục riêng biệt về màu sắc, hoa văn, phụ kiện (mũ, khăn, áo, quần, đai, giày, pháp cụ) tuân thủ đúng sách quy chuẩn cổ truyền, nhưng được may cấu trúc module, khóa ẩn, dây rút thông minh giúp diễn viên thay đồ trong vòng 2-3 phút sau màn, đảm bảo tính liên tục của lễ nghi mà không làm lộ da thịt, không điêu đứng dáng người. Hình ảnh ông trực tiếp kiểm tra, chỉnh sửa từng đường nét thêu, từng khóa áo cho các diễn viên chính trước giờ biểu diễn 30 phút trở thành khoảnh khắc đặc trưng, được báo chí ghi nhận là “tinh thần chăm chút từng milimet của một nghệ nhân”.
Năm 2022, ông làm cố vấn nghệ thuật chính cho Đêm hội “Vinh danh Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia – Tín ngưỡng Đạo Mẫu” tại Phố đi bộ Hồ Gươm, Hà Nội. Ông thiết kế không gian thiêng trải dài 200m² ngay trung tâm phố cổ, gồm 3 bàn thờ Mẫu, Quan, Công, Trù chuẩn quy mô, trang bị đầy đủupply, pháp cụ, khánh, bài, đối, hoa quả, trau cau. Hàng ngàn người dân, du khách trong và ngoài nước xếp hàng chờ đợi để vào viếng, hương, quan sát không gian thiêng và nghe giải thích trực tiếp từ ông về ý nghĩa từng vật phẩm trên bàn thờ. Sự kiện này được đánh giá là lần đầu tiên tín ngưỡng Đạo Mẫu được trình diện công khai, trang trọng, chuẩn xác nhất tại không gian công cộng đô thị, phá vỡ định kiến “dị đoan”, “tín dị” gắn liền với hầu đồng nhiều thập kỷ qua.
Hoạt động cộng đồng và hoạt động xã hội
Triết lý “nghệ thuật vì nhân văn” thẩm thấu sâu vào các hoạt động xã hội của Nghệ nhân Dương Bảo Quang. Ông không chỉ bảo tồn văn hóa cho người chơi, người nghiên cứu mà hướng đến việc chữa lành, an tâm cho cộng đồng.
Có thể bạn quan tâm: Vodka Quang: Hồ Sơ Cá Nhân, Kênh Youtube, Facebook & Video Mới Nhất Streamer Fifa
Từ năm 2018, ông phối hợp với Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, các bệnh viện tuyến trung ương (Bệnh viện K, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Ung thư Hưng Việt) triển khai chương trình “Hương Thánh – An Tâm”. Chương trình tổ chức các buổi lễ văn, lên đồng nhỏ gọn, trang trọng tại khu vực chăm sóc姑息 (hospice) và khoa nội trú dài ngày. Mục đích không phải cầu siêu thoát hay chữa bệnh bằng ma thuật, mà dùng âm nhạc cồng chiêng, tiếng kinh, không gian hương khói, hình tượng các vị Mẫu Thánh từ bi, hiền dịu để giảm đau tâm lý, xoa dịu nỗi sợ hãi cái chết, giúp người bệnh và người nhà tìm lại sự bình yên, chấp nhận. Ông tự thiết kế các bộ trang phục pháp sự nhẹ, mềm, màu sắc pastel dịu mắt (xanh nhạt, hồng nhạt, trắng) thay cho màu đỏ, vàng rực rỡ thông thường, thay pháp cụ kim loại nặng bằng pháp cụ gỗ, tre nhẹ nhàng, âm thanh cồng chiêng được điều chỉnh giảm độ lớn, tăng tính giai điệu, thư giãn. Nhiều ca bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối chia sẻ sau buổi lễ họ ngủ ngon giấc đầu tiên sau nhiều tháng mất ngủ, giảm liều thuốc giảm đau. Bác sĩ Nguyễn Chấn Hưng (Trưởng khoa Chăm sóc姑息, Bệnh viện K) nhận định: “Hoạt động này mang lại hiệu quả tâm lý – xã hội rõ rệt, bổ sung đắt giá cho y học hiện đại”.
Bên cạnh đó, ông chủ động tham gia công tác bảo vệ môi trường trong làng nghề. Ông phát động phong trào “Gỗ sống – Nghề bền” tại các xưởng điêu khắc gỗ truyền thống (Đồng Kỵ, Hà Nội; Nguyễn Xá, Hưng Yên). Ông khuyến khích, hướng dẫn các chủ xưởng chuyển từ dùng gỗ tự nhiên khai thác rừng già (gỗ lim, gỗ trắc, gỗ sến) sang dùng gỗ trồng trũng (gỗ keo lai, gỗ xi ma, gỗ sơn trà) đã qua xử lý sấy, ủ muối, ép thành tấm (MDF, HDF cao cấp, gỗ công nghiệp nhập khẩu có chứng chỉ FSC). Ông trực tiếp thử nghiệm, chứng minh gỗ trồng trũng sau khi qua tay thợ điêu khắc, sơn mài truyền thống (sơn sơn ta, sơn mật ong) đạt độ bền, độ đẹp, “linh tính” không kém gỗ tự nhiên, đồng thời giảm 60-70% chi phí nguyên liệu, bảo vệ rừng già. Nhiều xưởng đã chuyển đổi, góp phần xóa đói, giảm nghèo cho nghề thủ công mà không tàn phá tài nguyên.
Hình ảnh và tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu
Trong kho tàng tác phẩm của Nghệ nhân Dương Bảo Quang, có những tác phẩm mang tính biểu tượng, được coi là “chuẩn mực” cho nghề bảo tồn, phục chế nghệ thuật Đạo Mẫu.
Tác phẩm “Bộ bàn thờ Tam Phủ – Tứ Phủ chuẩn quy chế Nguyễn” (hoàn thành 2020, trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam) là tập hợp đỉnh cao của kỹ thuật điêu khắc, sơn mài, kiến trúc không gian thiêng. Bộ bàn thờ gồm 03 tầng (Thượng Phủ, Trung Phủ, Hạ Phủ) và 01 tầng Tự Phủ, tổng chiều cao 4.2m, rộng 2.8m, làm bằng gỗ lim, gỗ trắc, gỗ sến ép tấm, điêu khắc thủ công toàn bộ hoa văn Long – Ly – Quy – Phụng, Hoa Sen, Bát Quái, Cáp Đảo, văn khánh “Phúc – Lộc – Thọ”, “An – Khang – Trịnh – Hựu” theo chuẩn iconography triều Nguyễn. Đặc biệt, hệ thốngupply (cái, đĩa, chén, bình, hũ, khay) bằng gốm sứ Bát Tràng men xanh, men trắng, men nâu được ông thiết kế riêng form dáng, kích thước khớp chính xác với kích thước bàn thờ và quy trình lễ nghi, không dùng đồ đạc sẵn có trên chợ. Tác phẩm này được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là “Tác phẩm tiêu biểu năm 2020” và làm tiêu chuẩn tham khảo cho công tác phục chế di tích đền chùa trên toàn quốc.
Tác phẩm “Bộ trang phục 36 Địa Mẫu – 36 Thiên Quan” (hoàn thành 2022, bảo quản tại Viện Nghệ thuật Dân gian) là dự án phục chế trang phục quy mô lớn nhất ông từng thực hiện. 72 bộ trang phục (36 bộ cho các vị Mẫu, 36 bộ cho các vị Quan) được may đo, thêu, đan hoàn toàn thủ công theo bản vẽ khôi phục từ các cổ tranh, tượng gỗ, tượng đất còn sót lại tại các đền chùa cổ Bắc Bộ. Mỗi bộ trang phục phân biệt rõ rệt mệnh (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), cấp bậc (Mẫu, Quan, Công, Trù, Cô, Cậu), chức năng (Chính, Phụ, Tá) qua màu sắc chủ đạo, hoa văn (Long, Phụng, Lân, Quy, Hạc, Đê, Bát Quái, Tứ Linh), phụ kiện (mũ phoenix, mũ quan, khăn đóng, áo giao lĩnh, áo tấc, quần ôm, đai lưng, giày cloud). Vải liệu sử dụng lụa tơ tự nhiên, brocart dệt tay, ren thủ công, chỉ vàng, chỉ bạc thật. Thời gian thực hiện 18 tháng với đội ngũ 15 thợ may, thêu, đan giỏi nhất xưởng. Bộ sưu tập này hiện được dùng làm mẫu chuẩn cho các đoàn biểu diễn chuyên nghiệp và các liveshow “Hương Thánh”.
Hình ảnh “Nghệ nhân Dương Bảo Quang thêu chữ Hán – Nôm lên khánh bài vị Thánh” (chụp năm 2021, ảnh tác giả Nguyễn Anh Tuấn) đã trở thành hình ảnh đại diện cho tinh thần “tâm thủ công” của ông. Trên bức ảnh, ông ngồi thiền trên sàn gỗ, áo sơ mi trắng đơn giản, đeo kính lúp, tay cầm kim chỉ mảnh, tập trung tuyệt đối thêu từng nét chữ “Phật Mẫu Liễu Hạnh Thượng Thiên Hoàng Thổ Chúa” lên khánh lụa đỏ. Bức ảnh truyền tải thông điệp: bảo tồn di sản không phải là công việc hào nhoáng, mà là sự kiên nhẫn, tỉ mỉ, tôn kính từng chi tiết nhỏ nhất. Hình ảnh này được sử dụng trên bìa báo “Văn hóa & Phát triển” số đặc biệt “Người gìn giữ hồn dân tộc” và trưng bày tại Triển lãm “Những người gìn giữ di sản” tại Nhà triển lãm Việt Nam năm 2022.
Tương lai và kế hoạch phát triển tiếp theo
Nhìn về phía trước, Nghệ nhân Dương Bảo Quang xác định 3 mục tiêu chiến lược cho giai đoạn 2024 – 2030, nhằm đưa công trình bảo tồn nghệ thuật dân gian Việt Nam, đặc biệt là Đạo Mẫu, lên tầm mới: số hóa, quốc tế hóa và thể chế hóa.
Thứ nhất, Xây dựng “Kho dữ liệu số Đạo Mẫu Việt Nam” (Digital Archive of Vietnamese Mother Goddess Worship). Ông đề xuất và đang vận động tài trợ từ các tổ chức quốc tế (UNESCO, Ford Foundation, Toyota Foundation) cùng sự hỗ trợ của Bộ VHTTDL để xây dựng một nền tảng dữ liệu mở, đa phương tiện (3D, VR, AR, Video 4K, Audio lossless, Văn bản Hán – Nôm – Quốc ngữ song ngữ). Kho dữ liệu sẽ số hóa trọn vẹn: hệ thống 72 vị Thánh (hình tượng, truyện, mệnh, chức năng, ngày giỗ, chú ngữ), toàn bộ quy trình lễ nghi 4 đơn (động tác, nhạc tiết, trình tự, công cụ), kiến trúc không gian thiêng các mẫu điển hình (đền, chùa, cung,궁), trang phục pháp cụ 36 Mẫu – 36 Quan, hồ sơ các nghệ nhân, cô đồng, anh văn tiêu biểu. Mục tiêu năm 2026 hoàn thành giai đoạn 1 (dữ liệu cốt lõi), năm 2028 đưa lên nền tảng Metaverse cho phép người dùng trải nghiệm không gian thiêng, học múa lên đồng, nghe chú ngữ trong môi trường ảo thực tế, phục vụ nghiên cứu, giáo dục, du lịch văn hóa bền vững.
Thứ hai, Đẩy mạnh “Điplomatia văn hóa” (Cultural Diplomacy) đưa nghệ thuật Đạo Mẫu ra thế giới. Sau thành công liveshow “Hương Thánh” được mời biểu diễn tại Festival Nghệ thuật Á – Châu Âu (ASEF) 2023 tại Brussels, Bỉ, ông lập kế hoạch cho đoàn biểu diễn chuyên nghiệp “Hương Sen Việt” (do ông làm Tổng đạo diễn) lưu diễn tại 5 quốc gia trọng điểm: Pháp (trung tâm cộng đồng Việt kiều lớn, có Viện Nghiên cứu Đông Dương), Mỹ (các trung tâm văn hóa Việt tại California, Texas, Virginia), Nhật Bản (quốc gia có tín ngưỡng Phật giáo, Thần đạo gần gũi), Hàn Quốc (quốc gia quan tâm di sản phi vật thể, có Hội đồng Di sản UNESCO hoạt động mạnh), Úc (cộng đồng Việt lớn, chính sách đa văn hóa rõ nét). Mỗi tour diễn kết hợp liveshow, workshop truyền thụ, triển lãm tác phẩm, hội thảo học thuật với các nhà dân tộc học, nhân loại học địa phương. Mục tiêu: xin ghi danh “Nghệ thuật trình diễn Đạo Mẫu Việt Nam” vào Danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể Nhân loại của UNESCO (hiện đang ở Danh sách Quốc gia), quảng bá hình ảnh Việt Nam dân chủ, hòa hợp, tôn trọng tự do tín ngưỡng.
Thứ ba, Xây dựng “Làng nghề Bảo tồn Nghệ thuật Dân gian Quốc gia” tại huyện Sóc Sơn, Hà Nội. Ông đề xuất quy hoạch khu đất 10-15 ha bao gồm: Khu xưởng sản xuất phục chế tiêu chuẩn (điêu khắc, sơn mài, may trang phục, chế tác pháp cụ, gốm sứ), Khu đào tạo trung cấp, cao đẳng nghề (hợp tác với Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Hà Nội), Khu trưng bày, triển lãm thường trực, Khu không gian thiêng thực tế (đền, chùa, đình, lăng, mộ mẫu chuẩn) để dạy học, thực hành, du lịch trải nghiệm, Khu nhà ở cho nghệ nhân, người cao tuổi trong nghề. Làng nghề hoạt động theo mô hình “Sản – Học – Nghiên – Du lịch”, tự chủ tài chính, không phụ thuộc ngân sách nhà nước. Ông đã trình đề xuất này lên UBND Thành phố Hà Nội và Bộ VHTTDL, nhận được sự đồng thuận về nguyên tắc, đang chờ duyệt quy hoạch chi tiết và kêu gọi vốn xã hội hóa. Ông mong muốn đây sẽ là “Trường Đại học thực chiến” đầu tiên của nghề bảo tồn nghệ thuật dân gian Việt Nam, nơi “nghề có người truyền, người có nghề làm, nghề có chỗ đứng, văn hóa có gốc rễ”.
Với những kế hoạch cụ thể, bài bản, gắn liền với thực tiễn 30 năm gắn bó với nghề, Nghệ nhân Dương Bảo Quang tiếp tục khẳng định vai trò người gác lại ngọn lửa truyền thống, không để nó tắt, mà thổi bùng nó lên rạng rỡ, lan tỏa xa hơn, bền vững hơn cho thế hệ mai sau.
Cập Nhật Lúc Tháng 8 13, 2026 by admin
